Dlaczego będąc w związku myślę o innym? Przyczyny

Na pytanie, dlaczego będąc w związku myślę o innym, odpowiedź zwykle brzmi: bo czegoś brakuje, na przykład bliskości, docenienia, nowości albo odpoczynku. Przelotne myśli i fantazje zna większość osób w stałych związkach i same nie mierzą uczucia do partnera. Inaczej działa zauroczenie, które wraca i angażuje emocje. Ono mówi więcej o braku niż o drugiej osobie.

Myśl o kimś innym nie oznacza jeszcze, że uczucie do partnera słabnie

Myśli o kimś spoza związku pojawiają się u wielu osób w stałych związkach i same w sobie nie mierzą uczucia do partnera. W badaniu Hicksa i Leitenberga wzięły udział osoby w związkach heteroseksualnych. Fantazje seksualne o kimś innym niż obecny partner w ciągu ostatnich 2 miesięcy zgłosiło wśród nich 98% mężczyzn i 80% kobiet. Wynik dotyczy fantazji seksualnych, a nie zauroczenia ani relacji emocjonalnej.

Fantazja to jednak tylko jedno z trzech zjawisk, które łatwo ze sobą pomylić. Przelotna myśl pojawia się i znika. Fantazja to scenariusz, do którego wraca się z własnej woli. Zauroczenie, czyli fascynacja, angażuje emocje i uwagę na dłużej. Dopiero ono zwykle sygnalizuje, że czegoś brakuje, więc warto sprawdzić, skąd się wzięło. Do tego, co nazywa się zdradą emocjonalną, jest stąd jeszcze daleko.

Skąd się biorą myśli o innym, kiedy jesteś w związku?

Źródłem zauroczenia, czyli myśli, które wracają i angażują emocje, jest zwykle jakiś brak. Może on leżeć w związku, w codziennym życiu albo w nas samych. Każde z tych źródeł działa inaczej, więc każde rozpoznaje się po innym sygnale.

Głód bliskości i docenienia

Czego brakuje, gdy myśli uciekają do kogoś, kto po prostu słucha i zauważa? Zwykle tego, co w związku po cichu zanikło. Rozmowy skurczyły się do logistyki, czułość zdarza się od święta, a codziennego wysiłku nikt już nie zauważa. Niezaspokojone potrzeby emocjonalne nie znikają razem z tymi gestami, tylko szukają innego adresata. Taki głód emocjonalny łatwo wziąć za uczucie do konkretnego człowieka.

Żeby go rozpoznać, trzeba oddzielić samą osobę od tego, jak się przy niej czujesz. Pomaga proste zestawienie: które potrzeby zaspokaja ta osoba, a których brakuje w związku. Chodzi o bliskość, docenienie i rozmowę. Jeśli obie listy niemal się pokrywają, pociąga cię przede wszystkim stan, w który wprowadza cię kontakt z nią. Myśl mówi wtedy więcej o związku niż o tej osobie.

Rutyna i głód nowości

Dlaczego po kilku latach udanego związku ktoś nowy potrafi poruszyć tak mocno? Dlatego, że nowość działa na układ nagrody w mózgu inaczej niż to, co dobrze znane. U osób intensywnie i od niedawna zakochanych aktywują się obszary bogate w dopaminę, czyli brzuszna część nakrywki i jądro ogoniaste. Ten układ odpowiada za motywację i oczekiwanie nagrody. Stąd biorą się „motyle”, pobudzenie i krążenie myślami wokół drugiej osoby.

Przywiązanie, które przychodzi później, ma inną chemię. Rolę odgrywają w nim prawdopodobnie oksytocyna i wazopresyna. Ta faza daje spokój i poczucie bezpieczeństwa zamiast pobudzenia.

Kłopot zaczyna się wtedy, gdy ktoś oczekuje, że ekscytacja z początku związku przetrwa lata. Bywa, że zaczyna jej wtedy szukać na zewnątrz. Nowa osoba uruchamia ten sam mechanizm, który w długim związku może przycichać. U części par długoletni partner nadal go uruchamia. Brak motyli to zmiana fazy związku, a nie dowód, że coś się skończyło.

Zmęczenie i brak miejsca dla siebie

Wyczerpanie potrafi wywołać myśli o kimś innym nawet w związku, w którym niewiele brakuje. Przeciążenie pracą, opieką nad dziećmi i obowiązkami zostawia potrzebę ucieczki. Obca osoba staje się jej obrazem: ktoś spoza grafiku, kto nie kojarzy się z żadnym obowiązkiem.

Lęk przed bliskością

Fascynacja kimś niedostępnym bywa czasem sposobem na przeżywanie emocji bez ryzyka. Może to być ktoś zajęty, mieszkający w innym mieście albo ledwie znany. Zdarza się tak, gdy wzorce wyniesione z domu sprawiły, że prawdziwa bliskość budzi niepokój. Kochany i obecny partner wymaga odsłonięcia się i zaufania. Uczucie do kogoś odległego rzadko zostaje sprawdzone, więc niesie mniejsze ryzyko zranienia.

Na to, że fascynacja pełni funkcję ucieczki od bliskości, mogą wskazywać zachowania, które się powtarzają. Pierwsze to wybieranie osób niedostępnych i gasnące zainteresowanie, gdy któraś z nich staje się osiągalna. Drugie to wycofanie, gdy partner próbuje się zbliżyć, na przykład rozmową o uczuciach, planami albo czułością. Te sygnały nie są diagnozą. Wskazują jedynie, że w grę może wchodzić unikanie intymności.

Dlaczego ten drugi wydaje się lepszy od partnera?

Ten drugi wydaje się lepszy z powodu nierównego porównania. Po jednej stronie stoi prawdziwy człowiek, po drugiej wyobrażenie. Skąd pewność, że z tą osobą byłoby lepiej, skoro prawie się jej nie zna? Stąd, że widzisz ją tylko we fragmencie życia, na przykład w pracy, na spotkaniu albo w wiadomościach. Nie widzisz jej codzienności, zmęczenia ani konfliktów. Puste miejsca umysł wypełnia projekcją, czyli rzutowaniem na tę osobę tego, czego samemu brakuje, na przykład uwagi, lekkości i zrozumienia. Efektem tej projekcji jest idealizacja. Im mniej o kimś wiadomo, tym więcej można sobie dopisać.

W tym samym czasie selektywna uwaga skupia się na partnerze. Jego niedociągnięcia lądują na liście. Nadmierne uogólnianie zamienia z kolei zwykłe różnice w dowód, że „tak będzie już zawsze”. Na tym opiera się mechanizm „trawy za płotem”: partnera ocenia się po najgorszych dniach, a tamtą osobę po najlepszych chwilach. Pozorna wzajemność bywa przy tym tylko odpowiedzią na zachwyt. Mało kto nie reaguje ciepło na podziw.

Umysł potrafi też działać w przeciwną stronę i chronić partnera w tym porównaniu. W badaniu zespołu Lydona znaczenie miały silna motywacja do utrzymania związku i niska kontrola hamowania. Osoby łączące obie cechy oceniały atrakcyjną alternatywną osobę jako mniej pociągającą.

Według badania Bazzini i Shaffera osoby w związkach na wyłączność niemal nie obniżały jednak oceny dostępnych, atrakcyjnych osób. Bez takiej ochrony partner łatwo przegrywa porównanie. Konkuruje przecież z kimś, kto w takiej postaci nie istnieje.

Im mocniej zakazujesz sobie o nim myśleć, tym częściej wraca

Zakaz myślenia o kimś utrzymuje tę osobę w centrum uwagi. Żeby pilnować zakazu, umysł musi co chwilę sprawdzać, czy myśl się nie pojawiła. Skutek takiego zakazu wykazał Daniel Wegner w eksperymencie z białym niedźwiedziem. Uczestnicy mówili na głos wszystko, co przychodziło im do głowy, i dzwonili dzwonkiem przy każdej myśli o białym niedźwiedziu. Grupa, która najpierw miała o nim nie myśleć, po zniesieniu zakazu myślała o nim częściej niż grupa bez zakazu.

Wegner wyjaśnił to teorią procesów ironicznych. Jeden proces odciąga uwagę od niechcianej treści, a drugi wypatruje, czy się nie pojawiła, i właśnie przez to ją przywołuje. Poczucie winy jeszcze to wzmacnia, bo każda myśl o tej osobie staje się „dowodem” nielojalności i nabiera wagi.

Zwykle więcej niż zakaz daje nazwanie myśli: „znowu myślę o tej osobie”. Potem warto zapytać, czego ta myśl dotyczy, czyli jakiej potrzeby, jakiego stanu albo jakiego braku. Nie gwarantuje to, że myśli znikną. Zmienia natomiast ich rolę: przestają być przeciwnikiem i stają się informacją o tym, co się z tobą dzieje.

Kiedy myślenie o kimś innym przestaje być niewinne?

Granicy nie wyznacza sama myśl, tylko to, co się z nią robi. Problem zaczyna się wtedy, gdy myśl kieruje zachowaniem i zabiera partnerowi to, co dotąd należało do niego.

Przejście od myśli do zaangażowania emocjonalnego zdradzają takie zachowania:

• Ukrywanie kontaktu: kasowanie wiadomości, przemilczanie spotkań, zmieniona nazwa w telefonie.
• Zwierzanie się tej osobie z rzeczy, o których partner nie wie, także z problemów w związku.
• Szukanie pretekstów do spotkań i układanie dnia tak, żeby pojawiła się okazja do kontaktu.
• Rozdrażnienie, gdy partner pyta o tę znajomość.

Najwięcej mówią z nich te znaki, które wiążą się z tajemnicą. Gdy ważna część życia emocjonalnego toczy się za plecami partnera, zaufanie traci oparcie. Ta sama miara pomaga w sytuacjach granicznych. To, czy pisanie z kimś jest zdradą, zależy od treści rozmów i od tego, czy partner mógłby je zobaczyć.

Podobnie jest z flirtem. Flirtowanie staje się zdradą wtedy, gdy zaczyna karmić uczucie, o którym partner nie wie.

Zanim cokolwiek postanowisz, sprawdź, czy nudzisz się w związku, czy w życiu

Fascynacja kimś innym może wynikać z braku w związku, w codziennym życiu albo w nas samych. Od tego zależy, co z nią zrobić. Brak w związku i w codziennym życiu rozpoznaje się po takich sygnałach:

• Brak w relacji – brakuje rozmowy, wspólnego czasu i czułości, a myśli wracają także w spokojne tygodnie. Przy partnerze czujesz się samotnie nawet podczas wspólnego odpoczynku.
• Brak w codziennym życiu – myśli nasilają się w okresach przeciążenia i słabną po odpoczynku, nowym zajęciu albo zmianie rytmu dnia, a partner nadal cieszy. W fantazji ważniejsze od osoby są cisza, czas i lekkość.

Drugie rozróżnienie dotyczy czasu. Chwilowa fala w okresie przeciążenia, kryzysu albo dużej zmiany życiowej zwykle opada razem z tym okresem. Schemat, który wraca w kolejnych związkach, z każdym partnerem na podobnym etapie, wskazuje na własne wzorce, takie jak opisany wyżej lęk przed bliskością.

Przydaje się też rozróżnienie między związkiem bezpiecznym a szczęśliwym. Związek może dawać stabilność i zaufanie, a mimo to od dawna nie odpowiadać na ważne potrzeby emocjonalne. To sygnał do pracy nad nim, a nie wyrok. Nad sensem związku warto się zastanowić dopiero wtedy, gdy braki zostały nazwane i wypowiedziane, a mimo starań obu stron nic się nie zmienia.

Rodzaj wsparcia zależy od sytuacji:

• Brak nazwany, rozmowa możliwa – rozmowa z partnerem o tym, czego brakuje, bez oskarżeń i bez porównań z inną osobą.
• Rozmowy kończące się kłótnią albo milczeniem – terapia par, zwłaszcza gdy ten sam konflikt wraca od miesięcy.
• Schemat powtarzający się w kolejnych związkach – psychoterapia indywidualna, także przy lęku przed bliskością i natrętnych myślach, które odbierają spokój.

Żadna z tych dróg nie przesądza z góry o wyniku. Każda pozwala podjąć decyzję na podstawie rozpoznanego braku.